هادی خانیکی، استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم سواد رسانه‌ای گفت: در عصر رسانه‌های هوشمند و هوش مصنوعی، افراد باید علاوه بر شناخت منابع خبری، سازوکارهای الگوریتمی تولید و توزیع اطلاعات را نیز درک کنند.
 به گزارش ایلنا،‌هادی خانیکی در دومین همایش ملی «فرهنگ، رسانه و تحولات نسلی در ایران» که در تهران برگزار شد، با اشاره به تغییرات عمیق در عرصه ارتباطات، گفت: توضیح سنتی درباره شکاف نسلی که آن را صرفاً تفاوت میان نسل‌ها در ارزش‌ها، تجربه‌های تاریخی، سبک زندگی و رسانه‌های مورد استفاده می‌دانستیم، دیگر برای فهم جامعه امروز کافی نیست.
او با طرح مفهوم «نسل الگوریتمی» توضیح داد: امروز مسأله تنها تفاوت دیدگاه میان نسل‌ها نیست، بلکه می‌توان از «شکاف واقعیت‌ها» سخن گفت؛ زیرا ممکن است اعضای یک خانواده در یک خانه، اخبار متفاوتی ببینند، منابع متفاوتی را معتبر بدانند و یک رویداد واحد را با روایت‌ها و واژگان مختلف توصیف کنند. به گفته خانیکی، افراد نه فقط با نظرهای متفاوت، بلکه با محیط‌های ادراکی و اطلاعاتی متفاوت زندگی می‌کنند.
از نسل تقویمی تا نسل الگوریتمی
این استاد ارتباطات با بیان اینکه نسل‌ها را دیگر نمی‌توان فقط بر اساس سال تولد تعریف کرد، گفت: الگوریتم‌ها اکنون در تعیین اینکه چه خبری مهم تلقی شود، چه کسی معتبر شناخته شود و چه موضوعی موجب ترس یا خشم شود، نقش دارند. به گفته او، حتی دو جوان هم‌سن ممکن است به دلیل قرار گرفتن در محیط‌های الگوریتمی متفاوت، در دو جهان اطلاعاتی کاملاً متفاوت زندگی کنند.
خانیکی همچنین به تغییر رابطه مخاطب و رسانه اشاره کرد و گفت: در نظریه‌های کلاسیک، مخاطب رسانه را انتخاب می‌کرد، اما امروز این رابطه دوطرفه شده است؛ مخاطب پلتفرم را انتخاب می‌کند و پلتفرم نیز مخاطب را مطالعه و انتخاب می‌کند. رفتار گذشته کاربران بر محتوایی که امروز دریافت می‌کنند اثر می‌گذارد و این محتوا نیز می‌تواند رفتار آینده آنان را شکل دهد.
کاهش تجربه مشترک و بحران گفت‌وگو
این پژوهشگر ارتباطات با اشاره به کاهش تجربه‌های مشترک اجتماعی، اظهار کرد: در دوران رسانه‌های جمعی، جامعه دست‌کم درباره اینکه موضوع اصلی چیست، تجربه‌ای مشترک داشت؛ حتی اگر درباره تفسیر آن اختلاف نظر وجود داشت. اما امروز ممکن است یک رویداد برای گروهی نقطه عطف تاریخی و برای گروهی دیگر موضوعی حاشیه‌ای باشد.
او افزود: بحران گفت‌وگو فقط به دلیل نخواستن افراد برای صحبت کردن نیست، بلکه گاهی مواد اولیه گفت‌وگو دیگر به شکل مشترک وجود ندارد. به گفته خانیکی، پیش از دعوت جامعه به گفت‌وگو باید پرسید چه جهان مشترکی برای گفت‌وگو باقی مانده است.
هوش مصنوعی؛ هم فرصت و هم چالش
خانیکی در ادامه سخنان خود به نقش هوش مصنوعی در تحولات ارتباطی پرداخت و گفت: رسانه‌های اجتماعی بیشتر چیزی را به کاربر نشان می‌دادند، اما هوش مصنوعی مولد با کاربر وارد گفت‌وگو می‌شود. فرد می‌تواند سئوال بپرسد، توضیح بخواهد، اعتراض کند یا روایت دیگری درخواست کند.
او افزود: هوش مصنوعی به تدریج از یک رسانه به نوعی «هم‌صحبت معرفتی» تبدیل می‌شود، اما این فناوری می‌تواند هم ماشین شخصی‌سازی واقعیت و هم ابزاری برای ترجمه میان واقعیت‌های مختلف باشد و اینکه کدام وجه آن غلبه کند، به آموزش، سیاستگذاری و فرهنگ استفاده از آن بستگی دارد.
ضرورت بازتعریف سواد رسانه‌ای
خانیکی با تأکید بر اینکه سواد رسانه‌ای سنتی دیگر کافی نیست، گفت: شناخت خبر، تشخیص منبع و مقایسه اخبار همچنان ضروری است، اما امروز باید از «سواد الگوریتمی» نیز سخن گفت؛ یعنی افراد بدانند چرا یک محتوا به آنان نشان داده می‌شود، چه داده‌هایی از آنها جمع‌آوری می‌شود و چه چیزهایی ممکن است از دیدشان پنهان بماند.
 این استاد ارتباطات در پایان تأکید کرد: مسأله اصلی جامعه امروز شاید این نباشد که مردم با یکدیگر گفت‌وگو نمی‌کنند، بلکه این است که زبان‌های اجتماعی آنان دیگر به آسانی به یکدیگر ترجمه نمی‌شود. بنابراین وظیفه نهادهای ارتباطی آینده باید افزایش ظرفیت جامعه برای ترجمه میان تفاوت‌ها باشد.